جنبش فکری هنری سنما انقلاب
جشنواره فیلم کن

جشنواره فیلم کن یکی از بزرگ ‌ترین جشنواره‌های سینمایی جهان است که هر ساله در شهر کن یا کان واقع در جنوب فرانسه برگزار می‌شود. آغاز جشنواره فیلم کن به اواخر دهه ۳۰ بازمی گردد؛ زمانی که «ژان زای»، وزیر آموزش ملی دولت فرانسه با حمایت آمریکا و انگلیس تصمیم گرفت در واکنش به نفوذ دولت‌های فاشسیت آلمان و ایتالیا در انتخاب فیلم های جشنواره ونیز، جشنواره‌ای سینمایی راه اندازی کنند.

در ژوئن ۱۹۳۹ بود که «لویی لومیر» از بنیانگذاران صنعت فیلم پذیرفت تا اولین رییس جشنواره فیلم کن نام بگیرد که قرار بود از اول تا ۳۰ سپتامبر برگزار شود. اما حمله آلمان به لهستان و متعاقب آن اعلام جنگ فرانسه و انگلیس علیه آلمان موجب شد تا اولین دوره جشنواره فیلم کن پیش از آن که آغاز شود پایان یابد.

جشنواره فیلم کن در سال ۱۹۴۶ با حمایت وزارت خارجه فرانسه بار دیگر راه‌اندازی شد و با وجود آن که ماهیت اصلی شکل‌گیری آن رقابت با جشنواره ونیز بود، اما مقامات این دو فستیوال در توافقی پنهانی پذیرفتند تا برگزاری هر دو فستیوال در سال‌های متمادی را جشن گرفته و گرامی بدارند.

جشنواره کن در اولین سال برگزاری به موفقیت چشمگیری دست یافت و در سال دوم در پیشرفتی قابل توجه، ۱۶ فیلم به بخش رقابتی آن دعوت شدند و تصمیم گرفته شد برای اجرای عدالت، هیات داوران متشکل از یک نماینده از هر کشور باشد.

این رویداد سینمایی معتبر در سال های ۱۹۴۸ و ۱۹۵۰ به علت مشکل بودجه برگزار نشد و در سال ۱۹۵۱ بود که به لطف روابط حسنه میان فرانسه و ایتالیا، زمان برگزاری جشنواره کن به بهار منتقل شد و جشنواره ونیز در همان مدت پاییز باقی ماند.

موقعیت جشنواره کن در سال های ۱۹۶۰ در جهان فرهنگ و هنر تثبیت شد و از آن زمان به عنوان معتبرترین جشنواره فیلم در دنیا شناخته می شود. از سال ۱۹۵۵ بود که جایزه نخل طلا به عنوان جایزه اصلی این رویداد سینمایی معرفی شد.

بخش «هفته منتقدان» به عنوان قدیمی‌ترین بخش جنبی جشنواره کن در سال ۱۹۶۲ پایه‌گذاری شد و توسط انجمن منتقدان فیلم فرانسه اداره می شود. این بخش به معرفی آثار فیلم سازان جدید جهان می پردازد.

بخش «دوهفته کارگردانان» در سال ۱۹۶۸ هم زمان با اعتصاب های سراسری فرانسه که به لغو برگزاری جشنواره کن در آن سال انجامید آغاز به کار کرد. این بخش به رادیکال‌ترین بخش جشنواره کن مشهور است و به معرفی فیلم‌های بلند و کوتاه فیلم‌سازان جهان می پردازد.

«مارش دو فیلم» و یا همان بازار فیلم از دیگر بخش های اصلی جشنواره کن است. بازاریاب‌ها و پخش کننده‌های فیلم از سراسر دنیا برای خرید، فروش و گرفتن اجازه پخش جهانی فیلم به کن می‌آیند. این بازار در نوع خودش مهم‌ترین و بزرگ‌ترین بازار فیلم جهان محسوب می‌شود.

برنامه‌های این جشنواره از هفت بخش اصلی مسابقه، خارج از مسابقه، نوعی نگاه، سینه فونداسیون، هفته منتقدان، دو هفته کارگردانان و بازار فیلم تشکیل شده است.

در بخش «مسابقه» معمولا ۲۰ فیلم حضور دارند که نامزد دریافت نخل طلا هستند که کسب این جایزه تاثیر بسزایی در فروش آن فیلم در اکران‌های عمومی خواهد داشت.

در بخش «خارج از مسابقه» تعداد زیادی از فیلم‌های سینمایی بلند به نمایش گذاشته می‌شوند که معمولا فیلم‌هایی هستند که ازسوی هیئت انتخاب برای بخش مسابقه انتخاب نمی شوند، اما ازنظر برگزارکنندگان جشنواره کن شایستگی حضور در این جشنواره را دارند. یکی از برنامه‌های این بخش نمایش قسمت‌های تدوین نشده‌ی فیلم‌های درحال تولید کارگردانان مطرح سینما است.

در سال 1972 جشنواره کن که توسط هیات مدیره اداره می شد، به عنوان یک سازمان غیرانتفاعی ثبت گردید. از سال 1972 مسوولین جشنواره تصمیم به تشکیل‌ هیات انتخاب جهت گزینش نهایی فیلم‌ها گرفتند و پیش از آن فیلم‌ها توسط نمایندگان جشنواره در کشورهای مختلف انتخاب می ‌شدند. موریس بسی درسال 1975 تصمیم به اضافه‌ کردن سه‌ بخش غیررقابتی به بخش مسابقه رسمی با عنوان‌های «چشمان بارور»، «روح زمانه» و «گذشته کامل» گرفت که با استقبال همگان روبه‌رو شد، اما این تعدد بخش قدری شرایط انتخاب و نمایش فیلم‌ها را پیچیده کرده و ژیل ژاکوب دبیر کل جدید کن، هر سه بخش را به یک بخش یعنی نوعی نگاه تغییر داد که تا امروز نیز پابرجا است. بخش «نوعی نگاه» برای اولین بار در سال ۱۹۷۸ برگزار شد و به معرفی آثار برجسته سینمای جهان اختصاص دارد. این بخش غیررقابتی است.

از سال 1983 کاخ جشنواره‌ها و کنگره‌ها در محل قدیمی کازینو زمستانی کن به عنوان محل اصلی جشنواره آغاز به کار کرد و درهمان سال ستارگان و بزرگان سینما به کن دعوت وهریک اثر دست‌خود را در پیاده‌رو کنار کاخ به‌جا گذاشتند.

 درسال 1997 و در پنجاهمین دوره جشنواره، تمامی برندگان زنده نخل طلا به جشنواره دعوت شده و یک جایزه ویژه باعنوان «نخل‌ نخل‌ها» نیز به اینگماربرگمان اعطا شد.

از سال 1998 و در اعتقاد به اهمیت مدارس سینمایی، ژیل ژاکوب بخش سینه فونداسیون (بنیاد سینما) را خاص فیلم‌های ساخته دانشجویان سینما برپا داشت . این بخش به مسابقه فیلم های کوتاه اختصاص دارد  و در آن حدود ۱۵ فیلم کوتاه از سراسر جهان که عموما توسط دانشجویان مدرسه های فیلم ساخته شده، توسط جشنواره انتخاب می شوند. این بخش هیات داوری جداگانه دارد و سه جایزه به فیلمهای برگزیده اعطا می شود. هم ‌اکنون ریاست افتخاری این بنیاد برعهده مارتین اسکورسیزی وعباس کیارستمی است.

از سال 2002، جشنواره بین‌المللی فیلم که عنوان رسمی این رویداد بود به «جشنواره کن» تغییر نام داد و از سال2004 و بنا به پیشنهاد «تیری فرمو» دبیر هنری جشنواره بخش «کلاسیک‌های کن» راه‌اندازی شد. سال 2005 نیز شاهد برپایی بخش جدید دیگری باعنوان «تمام سینماهای دنیا» شد که ویژه سینمای ملی کشورهایی است که تولیداتشان کمتر امکان عرضه بین‌المللی را دارد.

جشنواره اکنون با بودجه 20میلیون یورویی خود که نیمی از آن از وزارت فرهنگ و نیمی دیگر از طرف شهر کن تامین می‌شود، هرساله  از اواسط ماه می به مدت ده روز میزبان سینما گران جهان است و حدود 2000 فیلم بلند سینمایی را از 100کشور جهان جهت گزینش مورد بازبینی قرار می‌دهد.

 

جایزه جشنواره فیلم کن

از سال ۱۹۳۹ تا ۱۹۵۴ جایزه ای تحت عنوان «جایزه بزرگ جشنواره کن» به برنده بهترین فیلم این رویداد سینمایی اعطاء می‌شد اما در سال ۱۹۶۵ هیئت داروان جشنواره پیشنهاد دادند که جایزه‌ی بزرگ جشنواره هر سال با طراحی جدید از یکی از هنرمندان معاصر ساخته شود. در اواخر سال ۱۹۵۴ هیئت مدیره جشنواره کن، گروهی از جواهرسازان را برای طراحی «نخل» دعوت کردند و در نهایت «لوچینه لازون» طراحی نخل طلای جشنواره کن را انجام داد.

اولین جایزه نخل طلا در سال ۱۹۵۵ به «دلبرت مان» کارگردان آمریکایی برای فیلم «مارتی» اعطاء شد و تا سال ۱۹۶۴ نخل طلا جایزه اصلی این رویداد سینمایی بود تا اینکه به دلیل برخی مشکلات مرتبط با کپی رایت، جایزه بزرگ دوباره جای نخل طلا را گرفت. در سال ۱۹۷۵ جایزه نخل طلا دوباره به عنوان جایزه اصلی کن معرفی شد و تا به امروز جایزه سمبولیک این رویداد سینمایی باقی مانده است.