جنبش فکری هنری سنما انقلاب
به بهانه نقد انیمیشن « رهایی از بهشت»؛

شفاف‌سازی تمایز میان قهرمان و زندگی قهرمانانه در سینمای کودک و نوجوان ضروری است. برای هر کسی قهرمان شدن و انجام عملی قهرمانانه بدون آنکه عضوی از جامعه قهرمانان باشد امکان‌پذیر است. 

قهرمان سازی، بحران هویت سینمای کودک و نوجوان/ محمدعلی الفت پور

«رهایی از بهشت» به کارگردانی مجید آسودگان به یکی از مهم‌ترین بحران‌های نسل جوان و نوجوان امروز پرداخته است که همان «قهرمان» است. جوان این دوره به‌طور قطع با در تکاپوی خود با بحران هویت با مسئله جدی قهرمان سازی مواجه است. از دلایل اصلی ‌این بحران نیز در دسترس نبودن شاخصه‌ها و خصایصی است که ما برای قهرمانان نسل جدید ترسیم کرده‌ایم.

شهید مرتضی آوینی معتقد است: «سینمای ایران گرفتار بحران هویت است و این بحران به این دلیل ایجاد شده که سینما از مردم و غایات فرهنگی آنان دور است.»

شفاف‌سازی تمایز میان قهرمان و زندگی قهرمانانه در سینمای کودک و نوجوان ضروری است. برای هر کسی قهرمان شدن و انجام عملی قهرمانانه بدون آنکه عضوی از جامعه قهرمانان باشد امکان‌پذیر است. به همین دلیل است که روزانه در رسانه‌ها و مطبوعات همواره خبرها و تجلیل‌های مستمر از قهرمانان معمولی زندگی وجود دارد. کسانی شبیه ما که برای لحظه‌ای نظم روزمره زندگی‌شان را به هم می‌ریزند و جان خود را برای نجات جان فرد یا افرادی دیگر به مخاطره می‌اندازند؟ گرچه این حرکت قهرمانانه شایسته ستایش از سوی مردم است اما با کسی که مخاطره‌جویی و حرکت برخلاف نظم زندگی عادی را پیش گرفته متفاوت است و مردم کمتر آن‌ها را به عنوان الگوهای نقش انتخاب می‌کنند.

«زندگی قهرمانانه» که این اثر به دنبال ترسیم آن است برخلاف زندگی روزمره مستلزم به خطر انداختن آگاهانه و عمدی زندگی است. مبارزه‌ای شجاعانه برای کسب اهداف خارق‌العاده، دستیابی به افتخار، شهرت و البته فضیلت که با مشغولیات روزمره و نازل زندگی در تضاد هستند. زندگی قهرمانانه، سیطره خطر و به استقبال خطر رفتن است. اما ورود به این عرصه مستلزم درک مفهوم قدرت ایجاد تغییر است. در این اثر گویی میان قدرت ایجاد تغییر و عدم آن، برای مخاطب تعلیقی ایجاد نمی‌شود و صرف رفتن به سمت مشکلات و خطرات از یک فرد قهرمان به وجود می‌آورد. علی‌رغم اینکه این تکلیف گرایی در کنار نتیجه گرایی است که از انسان‌ها اسطوره می‌سازد. مسئله‌ای که این اثر از تبیین آن عاجز است و ما در این اثر نیز شاهد کاراکتری هستیم که در با قدرت اساطیری در جنگ‌ها با دشمنان روبرو می‌شود.

باید در این قبیل آثار به این نکته توجه کرد که مخاطب به‌خصوص کودک باید جنبه‌هایی از قهرمان را برای خود هویت کند که بیشترین اثرگذاری اجتماعی را می‌تواند به وجود آورد. در بحران امروز قهرمان سازی شاید نقطه اصلی و کانونی چالش همگرایی، تشکیلاتی و جمعی عمل کردن برای حل مشکلات باشد که علی‌رغم اشاره‌های سطحی به آن پرداخت جدی نشده است.

پرداختن به موضوع چمران برای نسل جدید به‌عنوان یک قهرمان می‌تواند یک حرکت روبه‌جلو تلقی شود ولی پیچیده شدن این «مولتی داستان» با فلاش‌بک‌های متفاوت فهم روند داستان را برای مخاطب نوجوان و حتی بزرگ‌سال بسیار سخت می‌کند.

پرداختن به قهرمان اساطیری و نزدیک کردن داستان وی به برهه‌های مختلف از زندگی چمران از جهت نزدیک شدن به ذهن مخاطب جوان و نوجوان امروزی که تخیلی‌تر است خوب نظر می‌رسید ولی فلاش‌بک‌های سریع و طولانی در میانه داستان اساطیری مخاطب را دچار گیجی می‌کرد.

البته ترسیم بهشت از محل تحصیل و زندگی چمران یعنی آمریکا نیز جای تعجب داشت که در برهه‌های مختلف داستان به آن مکرراً اشاره شد. در مقابل ورود قهرمان اساطیری از بهشت به یک سرزمین متروکه و خراب و پر یتیم است چهره ایران را در ذهن مخاطب خراب می‌کند.

نپرداختن به دشمن چمران و ابعاد مختلف شخصیت دشمن در این اثر از نقاط ضعف به شمار می‌آید. شاید نویسنده در ترسیم دشمن چمران به همان چند سکانسی که در داستان اساطیری ساخته بود بسنده کرده است که قطعاً کافی به نظر نمی‌رسد. چون برای شناخت از بزرگی یک قهرمان باید حتماً کار بزرگی که کرده را نیز به‌خوبی ترسیم کرد. باید حداقل در این اثر بلند که مقدمه‌ای بسیار بلند و بعضاً خسته‌کننده دارد اشاره‌ای به دشمن بعث و رژیم صهیونیستی که چمران برای مبارزه با آن‌ها از آمریکا دل کنده بود می‌شد که نشد.

ساخت بخش اساطیری انیمیشن خیلی بیشتر از حد انتظار است و می‌تواند در جایگاه رقابت با برخی پویانمایی‌های روز دنیا باشد ولی بخش داستان جدید به‌خصوص صحنه‌های لبنان در فاصله جدی با بخش اساطیری است.

نویسنده به نظر نتوانسته تکلیف خود را با مخاطب روشن کند چرا که یک داستان پرفراز و نشیب طولانی چندلایه نوشته است که پر از ادبیات و کاراکترهای کودکانه است.

موسیقی فیلم یک از نقاط جدی مثبت فیلم تلقی می‌شود که به‌خصوص در صحنه‌های کش‌وقوس­دار خوب توانسته بر مخاطب اثرگذار باشد. محمدرضا علیقی به خوبی از پس موسیقی این انیمیشن کودکانه برآمده است.



نقل مطالب پایگاه سینما انقلاب، بدون ذکر منبع غیرمجاز است.

دیدگاه ها

هیچ دیدگاهی پیرامون این مطلب به ثبت نرسیده است.